Početkom 1953. godine formiran je Gradski muzej, koji je pod tim imenom radio u iznajmljenim prostorijama do kraja 1957. godine kada je promenio ime u Raški muzej, koji je 1969. godine dobio zgradu, u kojoj se nalazila škola. Zgrada je podignuta sredinom 19. veka i u njoj je bila smeštena i ruždija (turska gimnazija).
Te, 1952. godine, grupa entuzijasta, naših svjesnih i savesnih sugrađana se okupila oko inicijative za formiranje muzeja. Imenovan je savet i uprava muzeja, kao i komisija za procenu stvari. Ova tri organa muzeja sastavljena su od naših uglednih sugrađana.
Osnivanje Muzeja
Muzej je najprije bio smješten u zgradi Mekteba u dvorištu Altun Alem džamije. U toj maloj zgradi postavljani su temelji današnjoj stalnoj muzejskoj postavci. 1969. godine Muzej dobija novu zgradu koju i danas koristi. Bila je u dosta lošem stanju pa je 1972. godine rekonstruisana i adaptirana za potrebe Muzeja, Nakon završene rekonstrukcije, 28. novembra 1973. godine, Muzej je u novim prostorijama zvanično otvoren za javnost.
Zgrada je nakon toga obnavljana više puta. Sredstvima Opštine Novi Pazar kao i donacijom koju je obezbjedila Opština i sredstvima Ministarstvu kulture Republike Srbije, tokom 2003. i 2004. godine urađena je opsežna rekonstrukcija muzejske zgrade i urađena nova stalna postavka. Još jedna rekonstrukcija zgrade, sredstvima Grada Novog Pazara, urađena je 2019. godine nakon koje je uređen i unutrašnji prostor zgrade.
Rad i rast Muzeja
U svom višedecenijskom djelovanju Muzej “Ras” Novi Pazar svrstao se u red najznačajnijih institucija u unutrašnjosti Srbije, razvijajući sve oblike muzeološkog rada. Od skromne zbirke prerastao je u muzej kompleksnog tipa koji u svom sastavu ima zbirke arheologije, etnologije, historije, primjenjene umjetnosti, numizmatike i likovnu zbirku. Godine 2018. Muzej je oformio i rukopisnu (orijentalnu) zbirku i oformio bibliteku muzeja koja je kao prva specijalna biblioteka izvan Beograda odmah pristupila bibliotečkom COBISS programu.
Muzej ostvaruje saradnju sa srodnim institucijama u zemlji, ali i institucijama u Bosni i Hercegovini, Crnoj Gori, Hrvatskoj, Sloveniji, kao i sa područja šireg regiona. Najintenzivniju saradnju Muzej ostvaruje sa Arheološkim, Etnografskim, Istorijskim i Balkanološkim institutom, sa Narodnim, Etnografskim i Istorijskim muzejom Srbije, Muzejom Sarajeva, Muzejom Bijelog Polja, Univerzitetskom bibliotekom Svetozar Marković, Gazi-husrev begovom bibliotekom iz Sarajeva, Zavodom za zaštitu spomenika kulture u Kraljevu, te brojnim drugim institucijama i organizacijama.
Većinu projekata Muzeja finansira Ministarstvo kulture i informisanja Republike Srbije i grad Novi Pazar, ali se velika finansijska podrška posljednjih godina dobila i od Turske agencije za razvoj i koordinaciju TIKA i Bošnjačkog nacionanog vijeća.
Pređeni put od sedam decenija, u različitim fazama historijskog, kulturnog i ekonomskog razvoja našeg društva, svjedoči da Muzej predstavlja vitalnu ustanovu koja je svojim rezultatima i entuzijazmom dala puni doprinos u vrjednovanju kulturne baštine područja na kom obavlja svoju djelatnost.
Muzej sada
Danas Muzej “Ras” Novi Pazar, sa malim brojem zaposlenih, realizuje brojne projekte i postiže velike rezultate. Radi na svim poljima muzejskog djelovanja, istražuje i prezentuje prošlost grada kroz arheološka istraživanja koja sprovodi. Muzej čuva običaje i kulturu grada, kolektivno sjećanje i identitet, vodi brigu o nematerijalnom kulturnom naslijeđu, organizuje izložbe, otkriva i pomaže mlade umjetnike, prati trendove u naučnom radu, prednjači u digitalizaciji muzejske i bogate rukopisne građe, i avangardno djeluje kao čuvar duha grada i kreator kulturnih politika.
Muzej je posljednjih godina višestruko nagrađivan, a njegov rad je priznat od strane najznačajnijih institucija kulture u zemlji. Širom je otvorio vrata za sve one koji dolaze u naš grad i sve druge koji su voljni da sarađuju sa Muzejom, svjestan činjenice da postoji zbog zajednice čije naslijeđe čuva.
