Istorijski arhiv Ras u Novom Pazaru je institucija kulture koja se bavi poslovima zaštite arhivske grade i registraturskog materijala na teritoriji opština Novi Pazar, Sjenica i Tutin. Ovo područje se nalazi u jugozapadnom delu Srbije okruženo visokim planinama Golijom, Rogoznom, Mokrom gorom, Gliljevom, Ozrenom, Javorom i Pešterskom visoravni. Brojne reke, pećine, kao i termalni izvori, toliko su privlačni da ih vredi videti i doživeti. Novi Pazar, lociran u zvezdastoj dolini reka: Jošanice, Trnavske, Raške, Deževske i Ljudske, sa sto naseljenih mesta i sa oko 120.000 stanovnika, oduvek je bio ekonomski i kulturni centar ovog područja.

Nakon osnivanja Arhivskog odeljenja izdvojena su sredstva za adaptaciju zgrade koja se nalazila u Ulici Gojka Bačanina u Novom Pazaru, svojina Ilije Jeumovića, koju je vlasnik zaveštao Skupštini opštine Novi Pazar, a Skupština opštine, nakon preuređenja, zgradu je ustupila Arhivskom odeljenju na korišćenje. Od 1980. godine Arhiv radi u zgradi pravosudnih organa, gde se i danas nalazi.

Najznačajniju izmenu su banja i park pretrpeli tridesetih godina 20. veka, kada je banja bila pod upravom Štedionice dunavske banovine. Tokom 1933/34. godine preuređeni su Staro zdanje, Novo zdanje i park, koji je iz osnova bio rekonstruisan. Pronalazak termalnog izvora 1935. godine uslovio je gradnju modernog toplog kupatila, otvorenog bazena sa mineralnom vodom, hotela Šumadija i rekaptažu izvora Đulara i Talpara.

Istorijski arhiv „Ras“ u Novom Pazaru od svog osnivanja do danas bavi se organizovanim radom na evidentiranju arhivske građe, nastale radom značajnih stvaralaca, i njenim prikupljanjem na jednom mestu radi sređivanja, zaštite i korišćenja za naučna istraživanja, ostvarivanja prava pravnih i fizičkih lica. Ostvareni su značajni rezultati na zaštiti arhivske građe kao kulturnog dobra.